Zoönosen bij huisdieren: welke infecties kan jouw dier overdragen?

Zoönosen zijn infectieziekten die van huisdieren op mensen kunnen overspringen. Bacteriën, schimmels en parasieten van je hond, kat, konijn of zelfs je vis of reptiel kunnen zo onbedoeld een risico vormen voor jou en je huisgenoten. Niet alleen krabben en beten spelen hierin een rol, maar ook huidcontact, het schoonmaken van hokken en contact met ontlasting.

De kans op besmetting met een infectie via je huisdier hangt af van de diersoort, de gezondheid van het dier, en hoe zorgvuldig je omgaat met hygiëne.

Wat zijn overdraagbare infecties bij huisdieren?

Infecties die van huisdier op mens kunnen gaan, heten zoönosen. Dit zijn bijvoorbeeld bacteriële, virale, parasitaire en schimmelinfecties. Honden, katten, konijnen, knaagdieren, vogels en zelfs vissen en reptielen kunnen drager zijn. Ringworm, de kattenkrabziekte en salmonella bij reptielen en vogels zijn bekende voorbeelden. Besmetting kan ontstaan door direct contact, krabben en bijten, likken, ontlasting of een besmette omgeving.

Sommige infecties veroorzaken milde klachten maar andere geven, vooral bij kwetsbare mensen, ernstigere ziekteverschijnselen. Het risico kun je verkleinen door alert te zijn op symptomen en goede verzorging en hygiëne toe te passen.

Welke bacteriën en parasieten kun je van je huisdier krijgen?

Bacteriën zoals Salmonella, Campylobacter en de veroorzaker van de kattenkrabziekte (Bartonella) komen bij veel huisdieren voor en zijn overdraagbaar. Parasieten als spoelwormen, lintwormen en mijten gaan vooral via ontlasting, vacht of het schoonmaken van hokken over. Katten kunnen toxoplasmose verspreiden via hun ontlasting, knaagdieren zijn soms drager van ringworm en vogels kunnen psittacose geven. Vlooien en teken op honden en katten kunnen ook ziekten overdragen.

De kans op besmetting is het grootst als je niet direct je handen wast na contact of schoonmaken. Daarom is het verstandig regelmatig je dier te controleren op parasieten en hun leefomgeving schoon te houden. Ook bij jonge kinderen is extra aandacht voor hygiëne nodig: laat hen bijvoorbeeld niet met hun handen in de bek of kattenbak van het dier spelen, en leer ze na contact goed de handen te wassen. Het verschilt per diersoort welke voorzorgsmaatregelen verstandig zijn, zeker als er kwetsbare mensen in huis zijn.

Diersoort	Voornaamste zoönosen	Overdrachtsroute
Hond	Spoelworm, hondsdolheid, schimmels	Vacht, ontlasting, bijtwond
Kat	Toxoplasmose, kattenkrabziekte, ringworm	Ontlasting, krab, huidcontact
Knaagdier	Ringworm, Salmonella	Huid, ontlasting, hok
Vogel	Psittacose, Salmonella	Ademhaling, ontlasting
Reptiel/Vis	Salmonella	Schoonmaken verblijf, water

Wie loopt extra risico op infecties van huisdieren?

Jonge kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en mensen met een verminderde weerstand zijn gevoeliger voor infecties van huisdieren. Voor zwangeren is contact met de kattenbak bijvoorbeeld een risico vanwege toxoplasmose die schadelijk kan zijn voor het ongeboren kind. Mensen met een chronische ziekte of afweerstoornis lopen makkelijker en ernstiger risico bij zoönosen.

Als je tot een risicogroep hoort of er woont iemand bij je voor wie dit geldt, bespreek dan met de dierenarts welke extra voorzorg nodig is. Denk aan vaker ontwormen, goede hygiëne, beschermende handschoenen of andere maatregelen om veilig samen te leven met een huisdier. Regelmatig onderhoud van de leefomgeving en preventieve controles bij de dierenarts helpen de risico’s laag te houden.

Hoe herken je een infectie die je dier mogelijk heeft overgedragen?

Een infectie die van huisdier op mens is overgegaan, kan zich uiten in huiduitslag, jeuk, buikklachten, koorts of wondjes die slecht genezen. Klachten ontstaan vaak na krabben, bijten of contact met ontlasting. Bij huidinfecties zie je soms rode plekken, zwellingen of ringvormige uitslag. Parasitaire infecties geven soms buikpijn of diarree die niet direct opvallen.

Let op als jonge kinderen of mensen met een kwetsbare gezondheid klachten krijgen nadat ze met een dier zijn geweest. Neem bij aanhoudende klachten contact op met de huisarts. Direct medische hulp schakel je in bij hoge koorts, heftige zwellingen of na een flinke bijt- of krabwond.

Wat kun je doen om het risico op infecties door huisdieren te verlagen?

Het risico op infecties van huisdieren naar mensen verklein je vooral door goede hygiëne. Was je handen na contact met dieren, het schoonmaken van hokken of de kattenbak, en voorkom dat kinderen dieren zoenen of aan hun mond zitten na knuffelen. Ontworm en ontvlooi je dier zoals de dierenarts adviseert en laat vaccineren als dat nodig is.

Voorkom eten of drinken bij hokken, bakken of verblijven. Maak leefruimtes wekelijks goed schoon. Onderhoud de vacht en controleer regelmatig huid en ogen, zodat je problemen snel opmerkt en kunt aanpakken. Leer ook kinderen de basisregels voor contact met dieren. Zet nieuwe maatregelen samen met het gezin op een lijstje zodat iedereen op de hoogte is.

Wanneer schakel je hulp in bij mogelijk besmettelijke ziekten door een huisdier?

Je neemt contact op met de dierenarts als je dier opvallend gedrag vertoont zoals overmatig krabben, haarverlies of huidproblemen, of als je vermoedt dat je dier ziek is. Wordt iemand in huis ziek na contact met een dier, bespreek dan met de huisarts of het door het dier kan komen.

Direct een arts raadpleeg je bij ernstige klachten als hoge koorts, benauwdheid of een ontstoken wond na een beet of krab. Bij twijfel of je dier een risico vormt voor kwetsbare mensen, zoals een baby, overleg je met de dierenarts over maatregelen, vaccinaties en of tijdelijk extra bescherming nodig is. De dierenarts kan je ook ondersteunen bij het controleren van de gezondheid van je dier.

Waar let je op bij zoönosen bij huisdieren als er risicogroepen thuis wonen?

Als je samenwoont met iemand met een lagere weerstand of als je zorgt voor een baby of oudere, maak dan duidelijke afspraken over wie het dier verzorgt en hoe taken worden verdeeld. Laat een volwassene de kattenbak, het hok of aquarium schoonmaken. Voorkom dat huisdieren likken aan gezicht of wondjes, en houd dieren weg van eetmomenten of het bereiden van eten.

Laat kwetsbare huisgenoten niet direct omgaan met ontlasting of rauw vlees. Bespreek met de dierenarts welke extra maatregelen verstandig zijn, zoals vaker ontwormen of specifieke hygiëneregels. Breng iedereen thuis op de hoogte van goede omgangsvormen met huisdieren. Zo verklein je de kans op besmetting voor iedereen in huis.

Veelgestelde vragen